Sankcja kredytu darmowego – orzecznictwo 2026. TSUE, Sąd Najwyższy i sądy powszechne

Rok 2026 przyniósł w sprawach o sankcję kredytu darmowego więcej rozstrzygnięć niż kilka poprzednich lat razem. Trybunał Sprawiedliwości UE wydał wyrok w sprawie C-744/24 o odsetkach od skredytowanych kosztów, Sąd Najwyższy po raz pierwszy szeroko wypowiedział się o art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim, a do Luksemburga trafiają kolejne pytania polskich sądów. Jednocześnie część zagadnień o kluczowym znaczeniu – przede wszystkim początek biegu rocznego terminu na złożenie oświadczenia – wciąż czeka na rozstrzygnięcie. W tym przeglądzie zebraliśmy orzeczenia, które mają dziś praktyczne znaczenie, i wyjaśniamy, co z nich wynika, a czego nie przesądzają.

Wyroki TSUE – co zostało rozstrzygnięte

Sankcja kredytu darmowego z art. 45 ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (dalej: u.k.k.) jest polską realizacją art. 23 dyrektywy 2008/48/WE, który zobowiązuje państwa członkowskie do wprowadzenia sankcji „skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających”. Dlatego wykładnia dyrektywy dokonana przez Trybunał Sprawiedliwości UE wiąże polskie sądy przy stosowaniu art. 45. Poniżej orzeczenia, na które sądy powołują się dziś najczęściej.

C-744/24 – odsetki od skredytowanych kosztów

Pytanie skierował Sąd Rejonowy we Włodawie w sporze konsumenta z Bankiem Pekao. Kredyt opiewał na 150 000 zł, z czego do dyspozycji kredytobiorcy trafiło 133 214,92 zł – resztę stanowiły skredytowane koszty. Bank naliczał jednak odsetki od całej kwoty. Trybunał orzekł, że art. 3 lit. g i j w związku z art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48/WE sprzeciwiają się naliczaniu odsetek od kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów wchodzących w skład całkowitego kosztu kredytu.

Dla rzetelnej oceny wyroku ważne są dwie jego granice:

• Trybunał nie wypowiedział się o skutkach naruszenia. Nie orzekł, że naliczanie odsetek od kosztów automatycznie uruchamia sankcję z art. 45 u.k.k. – tę ocenę pozostawił sądom krajowym. Drugiego pytania sądu we Włodawie Trybunał nie rozpoznał.
• Kredytodawca może w zamian ustalić wyższe oprocentowanie. Według Trybunału bank może uwzględnić finansowanie kosztów w odpowiednio wyższej stopie procentowej. Banki powołują się na ten fragment w sporach.

Szczegółowe omówienie wyroku i jego skutków dla typowych umów przedstawiamy w artykule wyrok TSUE C-744/24.

C-472/23 – proporcjonalność sankcji i klauzule zmiany opłat

Wyrok zapadł na pytanie Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w sporze cesjonariusza z bankiem. Trybunał rozstrzygnął trzy kwestie:

1. Zawyżenie RRSO wynikające z postanowień, które dopiero później uznano za nieuczciwe, nie jest samo w sobie naruszeniem obowiązku informacyjnego z art. 10 ust. 2 lit. g dyrektywy. RRSO ma odzwierciedlać koszty wynikające z umowy w chwili jej zawarcia.
2. Warunki zmiany opłat i prowizji (art. 10 ust. 2 lit. k) muszą być jasne i umożliwiać przeciętnemu konsumentowi weryfikację, jakie zdarzenia powodują zmianę i jak wpływa ona na koszt. Ograniczenia w rodzaju „najwyżej 200%” czy „nie częściej niż cztery razy w roku” nie usuwają wady niejasnej klauzuli.
3. Jednolita sankcja w postaci utraty odsetek i kosztów jest zgodna z art. 23 dyrektywy niezależnie od wagi naruszenia, jeżeli naruszenie może podważyć zdolność konsumenta do oceny zakresu zobowiązania. Nieproporcjonalna byłaby tylko wtedy, gdy brakujący element z natury nie mógł wpłynąć na tę ocenę.

Wyrok nie dotyczył zasad zmiany oprocentowania (art. 10 ust. 2 lit. f) ani dopuszczalności odsetek od kosztów – tę drugą kwestię rozstrzygnął dopiero wyrok C-744/24.

Sprawy przed TSUE w toku

Według dostępnych informacji na 12 października 2026 r. Trybunał rozpoznaje co najmniej osiem pytań polskich sądów dotyczących sankcji kredytu darmowego. Najważniejsze z nich:

Dwie sprawy zakończyły się bez wyroku i zostały wykreślone z rejestru: C-71/24 (13 grudnia 2024 r., po cofnięciu pytania przez sąd krajowy) oraz C-566/24 (5 marca 2026 r., po uznaniu powództwa przez bank). Wykreślenie oznacza, że Trybunał nie wyda w nich rozstrzygnięcia – nie przesądza ono o niczym na korzyść żadnej ze stron.

Sąd Najwyższy

Wyrok z 8 lipca 2026 r., II CSKP 89/26

To najszersza dotąd wypowiedź Sądu Najwyższego o sankcji kredytu darmowego. Powołując się na wyrok C-744/24, Sąd Najwyższy wskazał, że:

• oprocentowaniu podlega wyłącznie kwota rzeczywiście udostępniona konsumentowi,
• skredytowana prowizja pozostaje kosztem kredytu – harmonogram nie może „ukrywać” jej w kapitale, a jej techniczne przelanie na rachunek kredytobiorcy i natychmiastowe pobranie niczego nie zmienia,
• klauzula zmiany opłat musi pozwalać konsumentowi zweryfikować przesłanki i skalę zmian,
• do zastosowania art. 45 może wystarczyć jedno naruszenie, a ocena ma charakter obiektywny – liczy się treść umowy, a nie to, czy konsument faktycznie został wprowadzony w błąd.

Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wyrok zapadł w indywidualnej sprawie i formalnie nie wiąże innych sądów tak jak uchwała, ale jako stanowisko najwyższej instancji jest w praktyce bardzo ważnym argumentem.

Zagadnienia prawne III CZP 15/25 i III CZP 3/25 – bez uchwał

Do Sądu Najwyższego trafiły pytania Sądu Okręgowego w Poznaniu dotyczące m.in. badania naruszeń z urzędu, początku biegu rocznego terminu, odsetek od prowizji i skutków błędnego RRSO. Postępowanie w sprawie III CZP 15/25 zawieszono postanowieniem z 30 lipca 2025 r. do czasu wydania przez TSUE wyroków w sprawach C-566/24, C-744/24 i C-831/24 – po wykreśleniu pierwszej i rozstrzygnięciu drugiej czeka ono na wyrok w sprawie C-831/24. W sprawie III CZP 3/25 Sąd Najwyższy wydał postanowienie 23 września 2025 r. Według stanu na październik 2026 r. żadna uchwała nie zapadła.

Uchwała z 12 grudnia 2019 r., III CZP 45/19

Krajowe potwierdzenie wyroku Lexitor: przy wcześniejszej spłacie kredytu konsumenckiego zwrotowi podlega proporcjonalna część wszystkich kosztów, także prowizji – zob. wcześniejsza spłata kredytu a zwrot prowizji.

Sądy powszechne – skala sporów i rozbieżności

Liczba spraw rośnie. Według danych Ministerstwa Sprawiedliwości w I kwartale 2026 r. do sądów wpłynęło 4 375 nowych spraw o sankcję kredytu darmowego, a w II kwartale już 6 872. Udział spraw wytaczanych przez nabywców roszczeń (cesjonariuszy) spadł w tym czasie z 73% do 65%. Ministerstwo nie publikuje statystyk wyników tych spraw. Związek Banków Polskich podaje, że z ok. 1,5 tys. orzeczeń wydanych po wyroku C-744/24 blisko 80% zapadło na korzyść banków – to jednak dane strony sporu, których nie da się zweryfikować w oficjalnych statystykach.

W sprawach prowadzonych przez naszą Kancelarię zapadają orzeczenia korzystne dla kredytobiorców, m.in. prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Pszczynie z 6 sierpnia 2026 r. (I C 713/24), który oddalił powództwo PKO BP o 41 845,21 zł odsetek umownych, oraz nakaz zapłaty Sądu Rejonowego w Lubartowie z 28 czerwca 2024 r. (I Nc 353/24) na 39 446,83 zł wobec Santander Bank Polska (obecnie Erste Bank Polska). Kolejne publikujemy w dziale Wyroki. Rozbieżności dotyczą przede wszystkim dwóch zagadnień.

Od kiedy liczyć roczny termin

Zgodnie z art. 45 ust. 5 u.k.k. uprawnienie wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy. Część sądów przyjmuje, że chodzi o wykonanie zobowiązań przez obie strony, a więc termin biegnie dopiero od spłaty kredytu. Tak uznał np. Sąd Okręgowy w Białymstoku w wyroku z 29 czerwca 2026 r. (II Ca 1043/24): „Przez wykonanie umowy należy rozumieć sytuację, w której wypełniono wszystkie obowiązki w ramach umowy kredytu konsumenckiego”. Inne sądy liczą termin od wypłaty kredytu – tak orzekł Sąd Rejonowy w Gdyni w wyroku z 3 czerwca 2025 r. (I C 522/24), uznając oświadczenie złożone po kilku latach za spóźnione. Zagadnienie mają rozstrzygnąć Sąd Najwyższy w sprawach III CZP oraz TSUE w sprawie C-828/25. Praktyczne skutki tego sporu opisujemy w artykule o przedawnieniu i rocznym terminie.

Czy odsetki od kosztów same w sobie uruchamiają sankcję

Po wyroku C-744/24 nie budzi wątpliwości, że naliczanie odsetek od skredytowanych kosztów jest niedopuszczalne. Sądy różnie oceniają jednak, czy ta okoliczność wystarcza do zastosowania sankcji. W sprawie II Ca 1043/24 Sąd Okręgowy w Białymstoku uznał, że wyrok TSUE sam w sobie nie przesądza o naruszeniu obowiązków informacyjnych, i oddalił apelację konsumenta. Z kolei Sąd Najwyższy w sprawie II CSKP 89/26 wskazał, że RRSO i harmonogram mają odpowiadać rzeczywistemu zobowiązaniu, co przy odsetkach naliczanych od kosztów prowadzi do wniosku o wadliwości informacji. Dlatego oświadczenie i pozew powinny opierać się na konkretnych, wykazanych w danej umowie naruszeniach, a nie wyłącznie na ogólnym powołaniu się na wyrok TSUE.

Reakcja banków po wyroku C-744/24

W dniu wyroku Związek Banków Polskich podkreślił, że Trybunał nie przesądził o automatycznym zastosowaniu sankcji. 23 czerwca 2026 r. prezes ZBP zapowiedział „rozwiązanie sektorowe”, a 15 września 2026 r. ZBP przyjął stanowisko, zgodnie z którym banki w nowych i trwających umowach nie powinny oprocentowywać części kredytu przeznaczonej na koszty pozaodsetkowe i powinny zwrócić odsetki pobrane od tej części po 23 kwietnia 2026 r. ZBP zastrzegł, że to stanowisko Związku, a o jego wdrożeniu decyduje każdy bank samodzielnie. Skutki wyroku widać też w wynikach banków – Alior Bank obniżył wynik za II kwartał 2026 r. o 96,5 mln zł.

Dla kredytobiorcy oznacza to, że bank może sam zaproponować zwrot części odsetek. Trzeba jednak pamiętać, że zwrot odsetek od kosztów to nie to samo co sankcja kredytu darmowego – sankcja obejmuje wszystkie odsetki i koszty kredytu. Przed przyjęciem propozycji banku warto sprawdzić, czy nie wiąże się ona ze zrzeczeniem się dalszych roszczeń, i porównać ją z kwotą, którą można uzyskać w ramach sankcji.

Legislacja – art. 45 bez zmian, nowej ustawy brak

Art. 45 u.k.k. obowiązuje w dotychczasowym brzmieniu (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 1362). Jedyna tegoroczna nowelizacja ustawy (Dz.U. 2026 poz. 1206, w życie 11 stycznia 2027 r.) zmienia jedną z definicji w art. 5 i nie dotyczy sankcji.

Polska miała wdrożyć dyrektywę (UE) 2023/2225 (tzw. CCD2) do 20 listopada 2025 r., a jej przepisy mają być stosowane od 20 listopada 2026 r. Projekt ustawy o kredycie konsumenckim przygotowany przez UOKiK (UC82) przewidywał m.in. „miarkowanie” sankcji w zależności od wagi naruszenia oraz sankcję za nienależytą ocenę zdolności kredytowej. 18 maja 2026 r. Prezes Rady Ministrów cofnął UOKiK upoważnienie do prowadzenia prac, projekt otrzymał status „wycofany”, a rząd zapowiedział przygotowanie nowego projektu. Według dostępnych informacji na 12 października 2026 r. nowa ustawa nie została uchwalona, a nowego projektu rządowego nie opublikowano.

Równolegle trwają prace nad projektem nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego przygotowanym przez Ministerstwo Sprawiedliwości (UD383). Przewiduje on m.in., że przelew wierzytelności nie zmienia właściwości sądu, a sprawy o sankcję kredytu darmowego mają trafiać do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania konsumenta. We wrześniu 2026 r. był to nadal projekt.

Przepisów przejściowych przyszłej ustawy jeszcze nie znamy. Punktem wyjścia jest zasada z art. 3 Kodeksu cywilnego: ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że wynika to z jej brzmienia lub celu. Umowy zawarte na podstawie ustawy z 2011 r. ocenia się więc co do zasady według przepisów obowiązujących w dniu ich zawarcia.

Co z tego wynika dla kredytobiorcy

1. Kierunek orzecznictwa najwyższych instancji jest korzystny. TSUE i Sąd Najwyższy potwierdziły, że odsetki od skredytowanych kosztów są niedopuszczalne, a jednolita sankcja jest zgodna z prawem UE.
2. Nie ma automatyzmu. Sądy oceniają każdą umowę indywidualnie, a banki skutecznie bronią się tam, gdzie zarzuty są ogólne. O wyniku decydują konkretne, udokumentowane naruszenia.
3. Nie warto czekać na uchwały i wyroki w toku. Roczny termin biegnie niezależnie od tego, kiedy rozstrzygną się sprawy w Sądzie Najwyższym i TSUE. Przy kredycie spłaconym zwłoka może oznaczać utratę uprawnienia.
4. Propozycję banku trzeba porównać z sankcją. Zwrot odsetek od kosztów jest zwykle znacznie niższy niż korzyść z sankcji, która obejmuje wszystkie odsetki i koszty kredytu.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Przegląd obejmuje wybrane orzeczenia i odzwierciedla stan wiedzy na 12 października 2026 r. – orzecznictwo w sprawach o sankcję kredytu darmowego szybko się zmienia, a przegląd będziemy aktualizować. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy.