Do kiedy można skorzystać z sankcji kredytu darmowego? Roczny termin z art. 45 ust. 5 i przedawnienie roszczeń

Wielu kredytobiorców rezygnuje z dochodzenia swoich praw, bo słyszało, że „na sankcję kredytu darmowego jest tylko rok”. To duże uproszczenie, które często działa na korzyść banków. Roczny termin rzeczywiście istnieje, ale kluczowe jest to, od kiedy zaczyna biec – a wokół tego pytania toczy się obecnie jeden z najważniejszych sporów prawnych dotyczących kredytów konsumenckich. Wyjaśniamy, co mówi ustawa, jak orzekają sądy i co to oznacza w praktyce dla osób z kredytem aktywnym oraz już spłaconym.

Co dokładnie mówi ustawa – art. 45 ust. 5

Zgodnie z art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim uprawnienie do skorzystania z sankcji kredytu darmowego wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy. Jest to termin ostateczny – po jego upływie uprawnienie przestaje istnieć i nie można go przywrócić. Tym różni się od przedawnienia, przy którym w wyjątkowych sytuacjach sąd może uwzględnić roszczenie mimo upływu czasu.

Ustawodawca nie zdefiniował jednak, co oznacza „wykonanie umowy”. I właśnie od odpowiedzi na to pytanie zależy, czy z sankcji może skorzystać tylko wąska grupa osób tuż po zaciągnięciu kredytu, czy również kredytobiorcy, którzy spłacają kredyt od lat albo niedawno zakończyli spłatę.

Spór o „wykonanie umowy” – dwie interpretacje

Stanowisko banków: wykonanie umowy to wypłata kredytu

Kredytodawcy przekonują, że umowa jest „wykonana” z chwilą, gdy bank wypłaci środki. Przy takiej wykładni roczny termin biegłby od uruchomienia kredytu, a sankcja w praktyce wygasałaby, zanim większość konsumentów w ogóle zorientuje się, że ich umowa zawiera naruszenia. Taka interpretacja czyniłaby ochronę konsumenta w dużej mierze iluzoryczną.

Stanowisko korzystne dla konsumentów: wykonanie umowy to spełnienie wszystkich świadczeń przez obie strony

Według drugiego poglądu, który dominuje w orzecznictwie sądów powszechnych i w doktrynie, umowa kredytu jest wykonana dopiero wtedy, gdy obie strony spełnią wszystkie swoje zobowiązania – bank wypłaci kredyt i wykona obowiązki rozliczeniowe, a konsument spłaci ostatnią ratę. W praktyce oznacza to, że:

• dopóki kredyt jest spłacany, roczny termin w ogóle nie rozpoczął biegu – oświadczenie można złożyć w każdej chwili,
• przy kredycie spłaconym roczny termin liczy się od dnia całkowitej spłaty (wykonania ostatniego obowiązku z umowy).

Jak orzekają sądy

W sądach powszechnych wyraźnie przeważa wykładnia korzystna dla konsumentów. Sądy wskazują, że umowa wzajemna jest wykonana dopiero ze spełnieniem świadczeń przez obie strony, a odmienna interpretacja premiowałaby kredytodawcę, który sam dopuścił się naruszeń przy zawieraniu umowy. Za taką wykładnią opowiada się również znaczna część doktryny prawniczej oraz – w swoich analizach dotyczących sankcji kredytu darmowego – Rzecznik Finansowy.

Warto podkreślić, że pogląd przeciwny nie zniknął całkowicie z orzecznictwa, dlatego w każdej sprawie znaczenie ma staranna argumentacja i właściwe umocowanie stanowiska w aktualnej linii orzeczniczej, w tym w orzecznictwie TSUE dotyczącym skutecznej ochrony konsumenta.

Sprawy przed Sądem Najwyższym i TSUE

Zagadnienie rocznego terminu trafiło do Sądu Najwyższego. W sprawie III CZP 3/25 (wpływ w styczniu 2025 r.) pytanie dotyczy wprost tego, czy uprawnienie wygasa po roku od wykonania umowy przez kredytodawcę, czy przez obie strony – a obok tego także dopuszczalności oprocentowania części kredytu przeznaczonej na prowizję i skutków błędnego wyliczenia RRSO. Równolegle toczy się sprawa III CZP 15/25, skierowana przez Sąd Okręgowy w Poznaniu.

Oba postępowania zostały zawieszone do czasu rozstrzygnięć Trybunału Sprawiedliwości UE: III CZP 15/25 postanowieniem z 30 lipca 2025 r., a III CZP 3/25 postanowieniem z 23 września 2025 r. – do czasu zakończenia spraw C-744/24 i C-831/24. Sprawa C-744/24 została już rozstrzygnięta wyrokiem z 23 kwietnia 2026 r., co otwiera drogę do podjęcia zawieszonych postępowań. Do sierpnia 2026 r. uchwały nadal nie zapadły, a co najmniej jedna z pozostałych spraw (C-831/24) jest wciąż w toku.

W międzyczasie ukazał się jednak wyrok, który realnie wzmacnia pozycję kredytobiorców: wyrok Sądu Najwyższego z 8 lipca 2026 r. (sygn. II CSKP 89/26). Sąd Najwyższy przesądził w nim, że do zastosowania sankcji kredytu darmowego wystarczy stwierdzenie jednego naruszenia ustawy, a oprocentowaniu może podlegać wyłącznie kwota rzeczywiście udostępniona konsumentowi. Nie jest to uchwała rozstrzygająca zagadnienie prawne, ale stanowisko najwyższej instancji, na które można powoływać się w sprawach indywidualnych.

Co ważne, oczekiwanie na uchwałę Sądu Najwyższego nie wstrzymuje spraw indywidualnych – sądy powszechne na bieżąco wydają wyroki, a kredytobiorcy skutecznie korzystają z sankcji. Zwlekanie z decyzją może natomiast działać na niekorzyść konsumenta, choćby ze względu na bieg terminów przy kredytach już spłaconych.

Roczny termin a przedawnienie – dwa różne ograniczenia czasowe

W kontekście sankcji kredytu darmowego funkcjonują obok siebie dwa różne ograniczenia czasowe, których nie należy mylić:

1. Roczny termin z art. 45 ust. 5 – dotyczy samego uprawnienia do złożenia oświadczenia o sankcji. Wynosi rok od wykonania umowy i po jego upływie uprawnienie wygasa.
2. Przedawnienie roszczenia o zapłatę – dotyczy żądania zwrotu odsetek, prowizji i opłat zapłaconych na podstawie umowy objętej sankcją. Po skutecznym złożeniu oświadczenia świadczenia te stają się nienależne, a roszczenie konsumenta o ich zwrot przedawnia się na zasadach ogólnych Kodeksu cywilnego – co do zasady z upływem sześciu lat, przy czym koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego (art. 118 k.c.).

Co to oznacza w praktyce – trzy sytuacje

1. Kredyt nadal spłacasz

Według dominującej wykładni roczny termin nie rozpoczął biegu, więc oświadczenie o sankcji można złożyć w dowolnym momencie trwania umowy. To najbezpieczniejsza pozycja – warto jednak działać bez zbędnej zwłoki, m.in. po to, aby jak najszybciej zatrzymać naliczanie odsetek i rozpocząć odzyskiwanie nadpłat.

2. Kredyt spłaciłeś w ciągu ostatniego roku

Roczny termin najprawdopodobniej biegnie od dnia całkowitej spłaty. To sytuacja, w której czas ma największe znaczenie – decyzję o złożeniu oświadczenia trzeba podjąć szybko, zanim uprawnienie wygaśnie.

3. Kredyt spłaciłeś dawniej niż rok temu

Sprawa wymaga indywidualnej analizy. Znaczenie może mieć m.in. to, kiedy bank wykonał wszystkie swoje obowiązki (np. rozliczenie kredytu, zwrot zabezpieczeń), a także ostateczny kształt wykładni „wykonania umowy”, który wyłoni się z orzeczeń TSUE i Sądu Najwyższego. Warto zachować dokumentację kredytową i skonsultować sprawę z prawnikiem.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Kwestia rocznego terminu jest przedmiotem postępowań przed SN i TSUE – przed publikacją i okresowo po niej warto weryfikować aktualność opisanego stanu prawnego. Stan prawny na sierpień 2026 r.