Wyrok TSUE C-744/24: odsetki tylko od wypłaconego kapitału. Co oznacza dla kredytobiorców i co zmieni nowa ustawa o kredycie konsumenckim

23 kwietnia 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał orzeczenie, które może dotyczyć setek tysięcy kredytów gotówkowych w Polsce. W sprawie C-744/24 Trybunał zakwestionował praktykę naliczania odsetek od skredytowanych kosztów – prowizji i składek ubezpieczeniowych doliczanych do salda kredytu. Wyjaśniamy, czego dokładnie dotyczyła sprawa, jak orzeczenie wpisuje się we wcześniejszy wyrok Lexitor (C-472/23) i co powinien zrobić kredytobiorca, którego umowa wygląda podobnie. Piszemy też o wyroku Sądu Najwyższego z 8 lipca 2026 r., który przeniósł wnioski TSUE na grunt polskich spraw, oraz o stanie prac nad nową ustawą o kredycie konsumenckim.

Sprawa C-744/24 – czego dotyczyła

Sprawa trafiła do Luksemburga z Polski – pytanie prejudycjalne zadał sąd rozpoznający spór kredytobiorcy z Bankiem Pekao S.A. Stan faktyczny był typowy dla polskiego rynku: konsument zawarł umowę kredytu na kwotę 150 000 zł, ale na konto otrzymał 133 214,92 zł. Pozostałe 16 785,08 zł pochłonęła składka ubezpieczeniowa, która została skredytowana – doliczona do salda zadłużenia. Bank przez lata naliczał odsetki od pełnej kwoty 150 000 zł, a więc także od pieniędzy, których klient nigdy nie zobaczył.

Powstało pytanie: czy taka konstrukcja jest zgodna z dyrektywą 2008/48/WE w sprawie umów o kredyt konsumencki, skoro dyrektywa odróżnia całkowitą kwotę kredytu (środki udostępnione konsumentowi) od kosztów kredytu?

Co orzekł TSUE 23 kwietnia 2026 r.

Trybunał odpowiedział jednoznacznie: przepisy dyrektywy 2008/48/WE sprzeciwiają się naliczaniu odsetek od kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów kredytu. Odsetki kapitałowe mogą obciążać wyłącznie tę część, która została konsumentowi rzeczywiście udostępniona. Prowizja, składka ubezpieczeniowa czy opłata przygotowawcza są kosztem kredytu – a koszt kredytu nie może sam generować kolejnych kosztów odsetkowych, bo prowadzi to do sztucznego zawyżenia całkowitej kwoty do zapłaty i zaciemnia rzeczywistą cenę kredytu.

Orzeczenie ma znaczenie podwójne. Po pierwsze, samodzielnie podważa rozliczenia wielu kredytów. Po drugie – i to jest kluczowe z perspektywy sankcji kredytu darmowego – wzmacnia argumentację, że umowy skonstruowane w ten sposób nieprawidłowo określały stopę oprocentowania, całkowitą kwotę kredytu, RRSO i całkowitą kwotę do zapłaty, a więc naruszały obowiązki informacyjne, których naruszenie uruchamia sankcję z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim.

Dlaczego to ważne – skala praktyki w Polsce

Kredytowanie prowizji i ubezpieczeń przez lata było na polskim rynku standardem. Klient, który nie miał środków na opłacenie prowizji z góry, otrzymywał propozycję „wygodnego” doliczenia jej do kredytu – często bez świadomości, że od tej kwoty również zapłaci odsetki przez cały okres umowy. Przy kredytach na kilkadziesiąt tysięcy złotych i okresach spłaty 5-10 lat różnica sięga tysięcy złotych.

Właśnie dlatego wyrok C-744/24 jest szeroko komentowany jako jedno z najważniejszych orzeczeń konsumenckich ostatnich lat: nie dotyczy egzotycznej klauzuli, lecz mechanizmu obecnego w ogromnej liczbie standardowych umów kredytów gotówkowych, ratalnych i konsolidacyjnych.

C-744/24 a wcześniejszy wyrok Lexitor (C-472/23)

Wyrok z kwietnia 2026 r. nie zawisł w próżni. Ponad rok wcześniej, 13 lutego 2025 r., TSUE wydał wyrok w polskiej sprawie C-472/23 (Lexitor przeciwko Alior Bank), w którym przesądził trzy kwestie istotne dla spraw o sankcję kredytu darmowego:

• zawyżone RRSO samo w sobie nie przesądza o naruszeniu obowiązku informacyjnego, jeżeli wynika wyłącznie z uznania za niewiążące nieuczciwych warunków umowy,
• warunki zmiany opłat i prowizji muszą być jasne i weryfikowalne – ogólnikowe klauzule oparte na wskaźnikach, których konsument nie może samodzielnie sprawdzić, naruszają dyrektywę,
• jednolita sankcja pozbawienia kredytodawcy odsetek i kosztów jest zgodna z prawem UE – państwo członkowskie może przewidzieć jedną, surową sankcję niezależnie od wagi konkretnego naruszenia, o ile naruszenie mogło wpłynąć na zdolność konsumenta do oceny zakresu jego zobowiązania.

Zestawienie obu wyroków daje kredytobiorcom spójny fundament: Lexitor potwierdza, że sankcja kredytu darmowego w polskim wydaniu jest zgodna z dyrektywą, a C-744/24 dostarcza konkretnego, masowo występującego naruszenia, na którym można ją oprzeć.

Polski Sąd Najwyższy potwierdza kierunek TSUE

Wnioski z wyroku C-744/24 bardzo szybko przeniosły się na polski grunt. W wyroku z 8 lipca 2026 r. (sygn. II CSKP 89/26) Sąd Najwyższy, powołując się m.in. na orzeczenie TSUE, wskazał, że:

• oprocentowaniu może podlegać wyłącznie kwota rzeczywiście udostępniona konsumentowi – naliczanie odsetek kapitałowych od prowizji, opłat czy składki ubezpieczeniowej jest niedopuszczalne,
• do zastosowania sankcji kredytu darmowego wystarczy stwierdzenie jednego naruszenia przepisów ustawy o kredycie konsumenckim – nie trzeba wykazywać całego katalogu uchybień,
• RRSO musi odpowiadać rzeczywistemu zobowiązaniu konsumenta i być wyliczone na podstawie prawidłowych danych.

Dla kredytobiorców to istotna zmiana praktyczna: argumentacja oparta na wyroku TSUE ma teraz wsparcie w orzecznictwie najwyższej instancji krajowej, na które można powołać się wprost w reklamacji i w pozwie. Warto pamiętać, że jest to wyrok w konkretnej sprawie, a nie uchwała rozstrzygająca zagadnienie prawne. Na uchwały Sądu Najwyższego w sprawach III CZP 3/25 i III CZP 15/25 – dotyczące m.in. rocznego terminu z art. 45 ust. 5 – wciąż czekamy; postępowania te zostały zawieszone do czasu rozstrzygnięć TSUE i po wyroku C-744/24 mogą zostać podjęte.

Co zrobić, jeśli Twoja umowa wygląda podobnie

Sprawdzenie własnej umowy jest proste na poziomie wstępnym. Porównaj trzy liczby:

1. kwotę kredytu wpisaną w umowie,
2. kwotę, która rzeczywiście wpłynęła na Twoje konto (lub została przekazana np. sprzedawcy przy kredycie ratalnym),
3. saldo początkowe, od którego bank naliczał odsetki (widoczne w harmonogramie).

Jeżeli saldo początkowe obejmuje prowizję, składkę ubezpieczeniową lub inne opłaty – Twoja umowa zawiera mechanizm zakwestionowany przez TSUE. Kolejne kroki to profesjonalna analiza całej umowy (naruszeń bywa więcej), pisemne oświadczenie z art. 45, reklamacja, a w razie odmowy – pozew. Całą procedurę opisujemy krok po kroku w osobnym poradniku o zwrocie odsetek i prowizji.

Nowa ustawa o kredycie konsumenckim (CCD2) – co się zmieni

Równolegle do orzecznictwa zmienia się samo prawo. Dyrektywa 2008/48/WE zostaje zastąpiona przez dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2225 z 18 października 2023 r. (tzw. CCD2). Państwa członkowskie miały przyjąć przepisy wdrażające do 20 listopada 2025 r., a nowe regulacje mają być stosowane najpóźniej od 20 listopada 2026 r. W Polsce projekt nowej ustawy o kredycie konsumenckim, przygotowany przez Prezesa UOKiK, został opublikowany w lipcu 2025 r., a zmieniona wersja w marcu 2026 r.

Prace nad polską ustawą zostały jednak przerwane. Decyzją Prezesa Rady Ministrów z 18 maja 2026 r. odwołano upoważnienie dla Prezesa UOKiK do prowadzenia prac nad wdrożeniem dyrektywy, a projekt wycofano z prac Komitetu do Spraw Europejskich; zapowiedziano rozpoczęcie prac od nowa. Do sierpnia 2026 r. nowa wersja projektu nie została opublikowana. Termin transpozycji (20 listopada 2025 r.) już minął, a dotrzymanie daty rozpoczęcia stosowania przepisów – 20 listopada 2026 r. – jest w tej sytuacji mało realne. Dla kredytobiorców oznacza to jedno: na razie obowiązuje dotychczasowa ustawa z 2011 r. i to na niej opierają się roszczenia, a poniższe kierunki zmian należy traktować jako zapowiedź, a nie stan prawny.

Najważniejsze kierunki zmian istotne dla konsumentów:

• szersze i bardziej przejrzyste obowiązki informacyjne – zarówno w reklamie kredytów, jak i w informacjach przedkontraktowych,
• surowsze zasady oceny zdolności kredytowej – wraz z sankcjami za jej nienależyte przeprowadzenie, obejmującymi również sankcję kredytu darmowego,
• nowe regulacje dotyczące sprzedaży wiązanej (np. kredytu z ubezpieczeniem) i usług doradczych,
• obowiązek wczesnego identyfikowania konsumentów w trudnościach finansowych i oferowania rozwiązań restrukturyzacyjnych,
• objęcie przepisami produktów dotychczas wymykających się regulacji, jak drobne pożyczki i odroczone płatności (BNPL).

Co z umowami zawartymi przed zmianami

Zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzyczasowego do umów zawartych przed wejściem w życie nowej ustawy co do zasady stosować się będą przepisy dotychczasowe. Dla kredytobiorców oznacza to dwie rzeczy. Po pierwsze, roszczenia oparte na art. 45 obecnej ustawy zachowują aktualność – nowa regulacja ich nie wygasza. Po drugie, nie warto odkładać analizy umowy „na po zmianach”: stan prawny właściwy dla Twojego kredytu już istnieje, a orzeczenia takie jak C-744/24 i C-472/23 właśnie teraz kształtują praktykę sądową na korzyść konsumentów.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy. Stan prawny na sierpień 2026 r.